Nguồn gốc và ý nghĩa
Lễ đầy tháng (bé tròn 1 tháng) và thôi nôi (bé tròn 1 năm) là nghi thức tạ ơn 12 Bà Mụ (Thập Nhị Tiên Nương) và Đức Ông đã phù hộ mẹ tròn con vuông, nặn ra hình hài đứa trẻ. 12 Bà Mụ cai quản từng bộ phận cơ thể và giai đoạn phát triển của bé.
Bà Chúa Thai Sanh đứng đầu. Dân gian còn gọi chung là cúng 13 vị (12 Bà Mụ + Bà Chúa). Lễ nhằm cầu mong bé khỏe mạnh, thông minh, hiếu thảo, cuộc đời “trôi chảy”.
Lễ vật cơ bản
- Xôi gấc (hoặc xôi đậu xanh): 12 đĩa nhỏ + 1 đĩa lớn.
- Chè: bé gái thường chè trôi nước (12 chén nhỏ + 1 tô lớn) – cầu “trôi chảy, tròn trịa”; bé trai thường chè đậu trắng hoặc chè trôi nước tùy vùng.
- Giò chả, cháo trắng, gà luộc hoặc heo quay (mâm mặn).
- Trái cây, mâm ngũ quả, trầu cau (13 phần: 12 nhỏ + 1 lớn).
- Vàng mã: 12 bộ váy áo giấy nhỏ + 1 bộ lớn, hài giấy cùng màu.
- Hoa tươi, hương, nước sạch, rượu.
Quy trình cúng
Tính ngày theo âm lịch. Đầy tháng: “gái sụt hai, trai trồi một” (hoặc tùy vùng). Thôi nôi: tròn 12 tháng tuổi, áp dụng quy tắc tương tự.
Dọn bàn thờ sạch, bày mâm theo nguyên tắc 12 nhỏ + 1 lớn. Thắp hương (số lẻ), khấn tạ ơn Bà Mụ, Đức Ông, xin phù hộ cho con. Sau khấn, vái 3 vái.
Nghi thức “bắt miếng” hoặc “khai hoa” (thôi nôi): đặt bé trên bàn hoặc cho bé chọn vật (bút, tiền, kéo…) để đoán tương lai. Sau đó hóa vàng mã.
Lì xì và quà tặng
Khách đến dự thường lì xì bé (tiền lẻ, may mắn), tặng quần áo, đồ chơi, sữa. Gia chủ chuẩn bị bánh kẹo, xôi chè biếu khách.
Một số vùng Nam Bộ tổ chức linh đình hơn, mời họ hàng, bạn bè; miền Bắc thường chỉ trong gia đình gần.