Ngày rằm trong đời sống người Việt
Rằm là ngày 15 âm lịch, khi mặt trăng tròn và sáng nhất trong tháng. Người Việt cúng rằm hằng tháng như một nhịp sinh hoạt tâm linh: thắp hương bàn thờ Thần linh, rồi khấn tổ tiên, báo với ông bà rằng con cháu vẫn nhớ và vẫn giữ nếp nhà. Một số nơi gọi rằm là ngày vọng, cặp với mùng 1 là ngày sóc — hai mốc đánh dấu đầu tháng và giữa tháng.
Riêng rằm tháng 7 mang ý nghĩa lớn hơn cả. Đây là ngày lễ Vu Lan báo hiếu, gắn với tích Đức Mục Kiền Liên cứu mẹ, và cũng là ngày xá tội vong nhân theo dân gian. Vào dịp này, nhiều gia đình làm ba lễ: lễ Phật buổi sáng với mâm chay, lễ gia tiên trưa hoặc chiều, và lễ cúng chúng sinh vào chiều tối.
Thứ tự khấn trong mọi lễ rằm đều giống nhau: Thần linh, Thổ Công trước — gia tiên sau. Những chỗ có dấu ba chấm (…) dưới đây là phần bạn tự điền ngày tháng, họ tên, tuổi và nơi ở của gia đình. Nếu bạn cần văn khấn cho dịp Tết, xem văn khấn Tết Nguyên Đán.
Văn khấn ngày rằm: Thần linh, Thổ Công
- Thời điểm:
- Đọc trước bàn thờ Thổ công — Táo quân trong mỗi lễ rằm hằng tháng, trước khi khấn gia tiên.
- Lễ vật:
- Hương, đèn nến, hoa tươi, mâm ngũ quả, trầu cau, rượu trà, nước sạch, đĩa muối gạo, vàng mã.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy Đức Đương Cảnh Thành Hoàng Chư Vị Đại Vương.
Con kính lạy Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân.
Con kính lạy Ngũ Phương, Ngũ Thổ, Long Mạch Tôn Thần, Bản Gia Táo Quân, Tài Thần và các vị Thần Linh cai quản xứ này.
Hôm nay là ngày rằm tháng ... năm ..., tín chủ con tên là ..., tuổi ..., ngụ tại ...
Chúng con thành tâm sắm sửa lễ vật: hương hoa, trà quả, đèn nến, kim ngân bạc vàng, dâng lên trước án.
Cúi xin các vị Tôn Thần giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì cho gia đình chúng con được an khang, mọi người mạnh khỏe, công việc hanh thông, nhà cửa yên ổn.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, 3 lạy)
Văn khấn ngày rằm: Gia tiên, Tổ tiên
- Thời điểm:
- Đọc sau bài khấn Thần linh, trước bàn thờ gia tiên. Dùng cho cả ngày rằm và ngày mùng 1 hằng tháng.
- Lễ vật:
- Hương hoa, đèn nến, mâm ngũ quả, trầu cau, rượu trà, mâm cơm cúng mặn hoặc chay, vàng mã.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội ngoại họ ..., cùng chư vị Tiên linh.
Hôm nay là ngày rằm tháng ... năm ..., con cháu chúng con thành tâm sắm sửa lễ vật: hương hoa, trà quả, đèn nến, kim ngân bạc vàng, dâng lên trước án.
Cúi xin các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, chư vị Hương linh nội ngoại giáng lâm, chứng giám lòng thành của con cháu, thụ hưởng lễ vật.
Kính cầu các cụ phù hộ cho con cháu mạnh khỏe, bình an, làm ăn thuận lợi, học hành tấn tới, trong nhà trên dưới một lòng thương yêu nhau.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin các cụ chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, 3 lạy)
Văn khấn mùng 1 hằng tháng
- Thời điểm:
- Đọc trong lễ cúng mùng 1 âm lịch, thứ tự vẫn là Thần linh trước rồi tới gia tiên.
- Lễ vật:
- Hương hoa, đèn nến, mâm ngũ quả, trầu cau, trà rượu, mâm cơm cúng và vàng mã.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy Đức Đương Cảnh Thành Hoàng Chư Vị Đại Vương, Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân, Ngũ Phương Ngũ Thổ Long Mạch Tôn Thần, Bản Gia Táo Quân.
Con kính lạy các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội ngoại họ ...
Hôm nay là ngày mùng 1 tháng ... năm ..., tín chủ con tên là ..., tuổi ..., ngụ tại ...
Nhân ngày đầu tháng, chúng con thành tâm sắm sửa lễ vật, dâng lên trước án.
Cúi xin chư vị Tôn Thần và các cụ Tổ Tiên chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù hộ cho gia đình chúng con một tháng mới an khang, mạnh khỏe, mọi việc tốt lành.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, 3 lạy)
Văn khấn lễ Vu Lan (trước bàn thờ Phật)
- Thời điểm:
- Đọc trong lễ cúng Phật ngày rằm tháng 7, buổi sáng hoặc trưa. Mâm lễ nên làm chay.
- Lễ vật:
- Hương hoa, đèn nến, mâm ngũ quả, trà nước, hoa sen, xôi chè chay và một mâm cỗ chay.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Kính lạy Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, Đức Phật A Di Đà, chư vị Bồ Tát và chư vị Thánh Hiền Tăng.
Hôm nay là ngày rằm tháng 7 năm ..., ngày lễ Vu Lan báo hiếu, tín chủ con tên là ..., tuổi ..., ngụ tại ...
Nhân mùa Vu Lan, chúng con thành tâm sắm sửa lễ vật chay: hương hoa, trà quả, đèn nến, dâng lên trước án Phật, cúi mong Tam Bảo chứng giám.
Chúng con cầu xin cho cha mẹ hiện tiền được mạnh khỏe, sống lâu, bình an; cho cha mẹ và ông bà quá vãng được siêu thoát, vãng sinh về nơi an lạc.
Chúng con nguyện ăn ở hiếu thuận, làm việc thiện, tránh điều ác, để báo đáp phần nào công ơn sinh thành dưỡng dục.
Cúi xin Tam Bảo từ bi gia hộ cho gia quyến chúng con, và cho tất cả chúng sinh đều được an vui.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, 3 lạy)
Văn khấn gia tiên rằm tháng 7
- Thời điểm:
- Đọc trước bàn thờ gia tiên trong ngày rằm tháng 7, sau lễ Phật và lễ Thần linh.
- Lễ vật:
- Mâm cỗ chay hoặc mặn, hương hoa, trầu cau, trà rượu, vàng mã, quần áo giấy nếu có.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, chư vị Hương linh gia tiên nội ngoại họ ..., cùng chư vị Tiên linh.
Hôm nay là ngày rằm tháng 7 năm ..., ngày lễ Vu Lan báo hiếu, con cháu chúng con thành tâm sắm sửa lễ vật, hương hoa, trà quả, mâm cơm, dâng lên trước án.
Cúi xin các cụ giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành của con cháu, thụ hưởng lễ vật.
Chúng con xin báo với các cụ tin lành trong nhà, và kính cầu các cụ phù hộ cho con cháu mạnh khỏe, bình an, làm ăn thuận lợi, anh em thuận hòa, con cháu hiếu thảo và học hành tấn tới.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin các cụ chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, 3 lạy)
Văn khấn cúng chúng sinh (cô hồn) rằm tháng 7
- Thời điểm:
- Đọc khi cúng chúng sinh, thường làm vào buổi chiều tối, bày lễ ngoài sân hoặc trước cửa, không cúng trong nhà.
- Lễ vật:
- Cháo loãng, gạo, muối, bánh kẹo, ngô khoai, hoa quả, hương, đèn nến, vàng mã và nước. Lễ cúng chúng sinh không dùng đồ mặn.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Kính lạy Đức Phật A Di Đà, Ngài Đại Thánh Địa Tạng Vương Bồ Tát, cùng chư vị Bồ Tát và chư vị Thánh Hiền Tăng.
Hôm nay là ngày rằm tháng 7 năm ..., tín chủ con tên là ..., ngụ tại ...
Chúng con thành tâm sắm sửa lễ vật: cháo, gạo, muối, bánh kẹo, hoa quả, hương đèn, dâng lên trước án.
Cúi xin chư vị Hương linh, chư vị cô hồn, những vong linh không nơi nương tựa, những người đã khuất không có người thờ cúng, cùng tất cả chúng sinh đang đói khổ, giáng lâm thụ hưởng lễ vật.
Nguyện xin Phật lực từ bi tiếp độ, cho các vị được nghe lời Phật dạy, quy y Tam Bảo, buông bỏ oán hận, siêu sinh về nơi an lạc.
Chúng con cũng cầu xin các vị sau khi thụ hưởng lễ vật thì hộ trì cho dân lành, cho xóm giềng an yên, không quấy nhiễu người sống.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin chư vị chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, 3 lạy)
Cách cúng rằm và rằm tháng 7
- Dọn bàn thờ trước khi cúng. Lau bàn thờ, thay nước, tỉa chân hương, lau sạch bát hương và bày lễ vật ngay ngắn. Không bày lễ vật mặn lên bàn thờ Phật.
- Khấn theo thứ tự. Thần linh, Thổ Công — Táo quân trước, sau đó mới tới gia tiên. Với rằm tháng 7, làm lễ Phật trước, rồi gia tiên, cuối cùng là cúng chúng sinh.
- Chọn giờ cúng hợp lý. Lễ rằm hằng tháng có thể làm buổi sáng hoặc chiều. Lễ chúng sinh ngày rằm tháng 7 nên làm buổi chiều tối vì theo dân gian đó là lúc phù hợp để các vong linh thụ hưởng.
- Mâm cỗ tùy tâm, không so đo. Một mâm cơm mặn, một mâm chay, hay chỉ hương hoa trà quả đều được. Điều quan trọng là dọn bày tươm tất và khấn thành tâm.
- Không cúng chúng sinh trong nhà. Lễ này bày ngoài sân hoặc trước cửa, dùng đồ chay, có cháo loãng, gạo muối. Sau khi cúng, hóa vàng mã ngay tại chỗ và không mang lễ vật vào nhà dùng lại.
- Giữ lễ trong khoảng thời gian ngắn. Thắp hương, khấn, chờ hương tàn gần hết rồi hóa vàng. Không để lửa vàng mã tự cháy lan, và không hóa vàng trong nhà.
Câu hỏi thường gặp về lễ rằm
01Ngày rằm và mùng 1 khác nhau thế nào?
Mùng 1 là ngày sóc, tức ngày đầu tháng âm lịch khi mặt trăng bắt đầu chu kỳ mới. Rằm là ngày 15 âm lịch, còn gọi là ngày vọng, khi mặt trăng tròn nhất. Người Việt thường cúng cả hai ngày này, với mùng 1 là khởi đầu tháng và rằm là giữa tháng.
02Rằm tháng 7 năm nay là ngày nào?
Rằm tháng 7 âm lịch là ngày 15/7 âm lịch, năm 2026 nhằm ngày 27/8/2026 dương lịch, năm 2027 nhằm ngày 16/8/2027. Đây là ngày lễ Vu Lan báo hiếu, đồng thời theo dân gian cũng là ngày xá tội vong nhân nên nhiều gia đình cúng chúng sinh.
03Vì sao cúng chúng sinh phải làm buổi chiều?
Theo quan niệm dân gian, buổi chiều tối là lúc các vong linh có thể thụ hưởng lễ vật, và lễ cúng chúng sinh không phải lễ cúng tổ tiên nên được bày ngoài sân hoặc trước cửa, không đặt trên bàn thờ trong nhà. Lễ vật thường là đồ chay, có cháo loãng, gạo muối và không dùng đồ mặn.
04Mâm cúng rằm hằng tháng gồm những gì?
Tùy gia đình, mâm lễ rằm thường có hương, đèn nến, hoa tươi, mâm ngũ quả, trầu cau, rượu trà, một đĩa muối gạo, vàng mã và mâm cơm cúng. Nhiều nhà làm mâm chay để nhẹ nhàng hơn. Điều quan trọng là dọn bàn thờ sạch sẽ, thắp hương đúng lúc và khấn thành tâm.
05Có bắt buộc tháng nào cũng phải cúng rằm không?
Không bắt buộc. Tùy nếp nhà và điều kiện, nhiều gia đình cúng đều đặn cả mùng 1 và rằm, số khác chỉ cúng rằm, hoặc chỉ cúng vào các tháng có ngày giỗ, ngày lễ. Nếu không có điều kiện làm mâm cỗ, một tuần hương, chén nước và lời khấn thành tâm trước bàn thờ vẫn được coi là đủ lễ.