Ngày 23 tháng Chạp và tục tiễn Táo quân
Táo quân, còn gọi là ông Công ông Táo, là vị thần trông coi bếp núc và đời sống trong nhà. Theo truyền thuyết, Táo quân gồm hai ông và một bà, quanh năm ở trong bếp ghi nhận việc tốt việc xấu của gia chủ. Đến ngày 23 tháng Chạp, các Ngài lên chầu Trời để tấu trình với Ngọc Hoàng Thượng Đế, rồi trở về vào đêm giao thừa. Vì vậy ngày 23 tháng Chạp là ngày tiễn Táo quân, cũng là khởi đầu cho không khí Tết trong mỗi gia đình.
Lễ tiễn Táo quân mang ý nghĩa đẹp: người Việt tin rằng nếu trong năm qua gia đình ăn ở hòa thuận, làm ăn chăm chỉ thì Táo quân sẽ tấu trình những điều tốt lành. Vì thế, trước ngày cúng, nhiều nhà dọn dẹp bếp núc, lau chùi bàn thờ, sắm mũ hài áo mới cho Táo quân, và chuẩn bị một con cá chép để các Ngài cưỡi về Trời.
Trong dân gian, ngày 23 tháng Chạp được xem là ngày "Tết ông Công ông Táo", sau đó mới tới lễ tất niên chiều 30 Tết và lễ giao thừa. Nếu bạn cần phần lễ của những ngày sau đó, xem văn khấn Tết Nguyên Đán để có đủ bài khấn giao thừa, tất niên và mùng 1, mùng 2, mùng 3. Những chỗ có dấu ba chấm (…) trong các bài dưới đây là phần bạn tự điền họ tên, tuổi và địa chỉ của gia đình.
Văn khấn ông Công ông Táo (tại bàn thờ Táo quân)
- Thời điểm:
- Đọc trong lễ cúng ngày 23 tháng Chạp, trước bàn thờ Táo quân trong bếp hoặc tại bàn thờ chung. Nên cúng trước 12 giờ trưa vì sau giờ Ngọ Táo quân đã lên chầu Trời.
- Lễ vật:
- Hương, đèn nến, hoa tươi, mâm ngũ quả, trầu cau, trà rượu, mũ và hài ông Công ông Táo bằng giấy, cá chép sống hoặc cá chép giấy, vàng mã và một mâm cỗ mặn hoặc chay.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân.
Hôm nay là ngày 23 tháng Chạp năm ..., tín chủ con tên là ..., tuổi ..., ngụ tại ...
Nhân ngày 23 tháng Chạp, ngày Táo quân về chầu Trời, chúng con thành tâm sắm sửa lễ vật: mũ, hài, áo, cá chép, hương hoa, trà quả, kim ngân bạc vàng, dâng lên trước án.
Cúi xin Ngài Táo quân giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành của gia đình chúng con, thụ hưởng lễ vật.
Kính xin Ngài tấu trình lên Ngọc Hoàng Thượng Đế những điều tốt lành mà gia đình chúng con đã làm được trong năm qua, và xin Ngài che chở cho gia đình chúng con trong năm tới.
Cầu xin bếp núc ấm êm, trong nhà trên dưới hòa thuận, mọi người mạnh khỏe, làm ăn thuận lợi, cơm no áo ấm, tai qua nạn khỏi.
Chúng con lễ bạc tâm thành, cúi xin Ngài chứng giám và phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, 3 lạy)
Văn khấn Thổ Công và chư vị Thần Linh (lễ chung)
- Thời điểm:
- Đọc trước bàn thờ Thổ công, sau bài khấn Táo quân. Đây là bài dùng cho gia đình có bàn thờ Thổ công riêng, hoặc khấn chung trước bàn thờ chính.
- Lễ vật:
- Hương hoa, đèn nến, nước sạch, trầu cau, rượu trà, đĩa muối gạo, vàng mã.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy Đức Đương Cảnh Thành Hoàng Chư Vị Đại Vương.
Con kính lạy Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân.
Con kính lạy Ngũ Phương, Ngũ Thổ, Long Mạch Tôn Thần, Bản Gia Táo Quân và các vị Thần Linh cai quản xứ này.
Hôm nay là ngày 23 tháng Chạp năm ..., nhân ngày tiễn Táo quân về chầu Trời, tín chủ con tên là ..., tuổi ..., ngụ tại ...
Chúng con thành tâm sắm sửa lễ vật: hương hoa, trà quả, đèn nến, kim ngân bạc vàng, dâng lên trước án.
Cúi xin các vị Tôn Thần giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù hộ độ trì cho gia đình chúng con một năm mới an khang thịnh vượng, nhà cửa yên ổn, người người mạnh khỏe, mọi việc hanh thông.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, 3 lạy)
Văn khấn khi thả cá chép tiễn Táo quân
- Thời điểm:
- Đọc khi mang cá chép ra sông, hồ hoặc ao để phóng sinh, ngay sau khi đã khấn xong và hóa vàng mã.
- Lễ vật:
- Một con cá chép sống (hoặc cá chép giấy nếu nhà không cúng cá sống).
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con kính lạy Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân.
Hôm nay là ngày 23 tháng Chạp năm ..., con xin thả cá chép này để tiễn Ngài về chầu Trời.
Kính xin Ngài chứng giám lòng thành của gia đình con, tấu trình lên Ngọc Hoàng Thượng Đế những điều tốt lành của gia đình con trong năm qua.
Cầu xin Ngài phù hộ cho gia đình con một năm mới bình an, mạnh khỏe, làm ăn phát đạt, trong nhà hòa thuận, mọi điều như ý.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần, 3 lạy)
Cách sắm lễ và khấn Táo quân
- Sắm mũ và hài đúng số lượng. Lễ thường có ba bộ mũ, hài và áo bằng giấy: hai bộ cho ông và một bộ cho bà. Mũ ông thường có cánh chuồn, mũ bà có dải mây, mua ở hàng mã cùng với vàng mã.
- Chọn cá chép phù hợp. Cá chép sống được thả sau lễ là cách làm truyền thống nhưng cần mua cá khỏe, thả ở sông hồ sạch. Nếu không có điều kiện, dùng cá chép giấy là hoàn toàn được.
- Dọn bếp trước khi cúng. Lau dọn bếp, bàn thờ, thay nước, và không để đồ bẩn trên bàn thờ trong ngày tiễn Táo quân.
- Khấn trước 12 giờ trưa ngày 23. Nhiều gia đình cúng từ chiều 22 hoặc sáng sớm 23; tuyệt đối tránh cúng sau giờ Ngọ vì Táo quân đã về Trời.
- Khấn đủ ý, không cần đúng chữ. Nêu ngày tháng âm lịch, tên người cúng, nơi ở, lễ vật dâng lên và điều cầu xin. Có thể đọc bản in hoặc khấn theo ý mình miễn thành tâm.
- Hóa vàng và thả cá sau lễ. Hóa vàng, mũ, hài khi hương tàn; sau đó mang cá ra sông hồ thả. Khi thả, nên nói một câu tiễn Ngài về Trời rồi mới ra về.
Câu hỏi thường gặp về lễ Táo quân
01Ông Công ông Táo là ai?
Theo truyền thuyết dân gian, Táo quân gồm hai ông và một bà, là những vị thần trông coi việc bếp núc và đời sống của gia đình. Mỗi năm vào ngày 23 tháng Chạp, các Ngài lên chầu Trời để tấu trình với Ngọc Hoàng Thượng Đế những việc tốt, việc xấu đã xảy ra trong nhà, và xin phù hộ cho gia đình trong năm tới.
02Ngày 23 tháng Chạp nên cúng vào giờ nào?
Cúng trước 12 giờ trưa ngày 23 tháng Chạp, tức trước giờ Ngọ, vì theo quan niệm dân gian sau giờ Ngọ Táo quân đã lên chầu Trời. Nhiều gia đình cúng từ chiều tối ngày 22 hoặc sáng sớm ngày 23 để kịp lễ. Năm 2027, ngày 23 tháng Chạp nhằm ngày 30/1/2027 dương lịch.
03Mâm cúng ông Công ông Táo cần những gì?
Lễ vật thường có hương, đèn nến, hoa tươi, mâm ngũ quả, trầu cau, trà rượu, mũ và hài ông Công ông Táo bằng giấy, một con cá chép sống hoặc cá chép giấy, vàng mã và một mâm cỗ mặn hoặc chay. Mâm cỗ có thể gồm gà luộc, xôi, bánh chưng, chè hoặc các món chay tùy gia đình.
04Sau khi cúng thì làm gì với cá chép và vàng mã?
Hóa vàng mã cùng mũ, hài, áo sau khi khấn xong và hương tàn. Nếu cúng cá chép sống, sau lễ mang ra sông, hồ hoặc ao thả cá trở về với nước, coi như đưa Táo quân về Trời. Nếu cúng cá chép giấy thì hóa cùng vàng mã. Không nên thả cá xuống nơi nước bẩn hoặc ao tù khiến cá chết.
05Có nhất thiết phải cúng cá chép không?
Cá chép là lễ vật quen thuộc vì tương truyền cá chép hóa rồng đưa Táo quân về Trời, nhưng không bắt buộc. Gia đình ăn chay, gia đình ở chung cư không có điều kiện phóng sinh, hoặc gia đình theo hướng đơn giản hóa lễ nghi đều có thể thay bằng cá chép giấy và vẫn giữ đúng ý nghĩa lễ.