Mâm cỗ Tết Nguyên Đán ba miền Bắc – Trung – Nam

Mâm cỗ Tết miền Bắc mang tính trang trọng, tinh tế, chú trọng cân bằng vị chua – béo – thanh để hợp khí hậu lạnh. Bánh chưng hình vuông gói lá dong, nhân đậu xanh thịt mỡ, luộc chín kỹ là linh hồn của mâm. Dưa hành giòn chua, cay nhẹ đi kèm để giải ngấy.

Thịt đông (chân giò, tai heo, mộc nhĩ ninh nhừ để đông đặc) là món đặc sản chỉ miền Bắc có, ăn mát lạnh, chấm nước mắm tỏi ớt. Gà luộc nguyên con ngậm hoa hồng, xôi gấc, giò lụa, nem rán, canh măng khô chân giò thường xuất hiện.

Miền Trung chuộng bánh tét (dài, gói lá chuối) hơn, nhân đậu thịt đậm đà. Dưa món (củ kiệu, củ cải, cà rốt ngâm mắm chua ngọt) thay thế dưa hành. Thịt heo luộc ngâm nước mắm đường mặn ngọt săn chắc, thái mỏng cuốn bánh tráng, rau sống, nem chua.

Mâm thường đậm vị, mặn mà để bảo quản được nhiều ngày trong tiết mưa gió. Có thêm chả bò, ram cuốn, canh măng hoặc canh gà. Bánh chưng vẫn có nhưng bánh tét chiếm ưu thế.

Mâm cỗ miền Nam phóng khoáng, chuộng vị ngọt dịu từ nước dừa. Bánh tét là biểu tượng chính (có cả loại ngọt nhân chuối, đậu đen). Thịt kho tàu (ba rọi + trứng vịt kho rục màu cánh gián) tượng trưng sự tròn đầy, viên mãn.

Canh khổ qua nhồi thịt bắt buộc trên bàn thờ và mâm – cầu mong “khổ qua, khổ hết”. Ăn kèm dưa giá, tôm khô củ kiệu, gỏi ngó sen. Nhiều gia đình thêm lạp xưởng tươi, nem chua.

Giao thừa (30 hoặc 29 tháng Chạp): mâm cỗ lớn dâng tổ tiên, Thần linh, trời đất, xin phép năm mới. Thường cúng mặn.

Mùng 1: mâm cỗ sáng sớm hoặc trưa, đơn giản hơn, chủ yếu cúng gia tiên và cầu may cho cả năm. Nhiều nhà vẫn giữ mâm đầy đủ nhưng nhẹ nhàng hơn.

Mùng 2, mùng 3: cúng tiếp họ hàng, bạn bè đến chúc Tết.