Bánh trung thu là gì?

Bánh trung thu có nguồn gốc từ Trung Quốc, gắn với tục tế nguyệt (cúng trăng) từ thời nhà Đường và trở nên phổ biến dưới triều nhà Minh. Theo truyền thuyết, những chiếc bánh tròn từng được dùng để giấu thư từ kêu gọi khởi nghĩa chống quân Nguyên — từ đó bánh gắn liền với tinh thần đoàn kết.

Khi du nhập vào Việt Nam, bánh trung thu dần mang đậm bản sắc địa phương: nhân thập cẩm với mứt bí, lạp xưởng, hạt sen; vỏ bánh dẻo mềm màu trắng ngà thay vì chỉ có bánh nướng. Người Việt còn làm bánh hình cá chép, con heo đất cho trẻ em — những hình tượng gần gũi với đêm hội rước đèn.

Hình tròn của bánh tượng trưng cho trăng rằm và sự trọn vẹn, đủ đầy. Việc cắt bánh thành nhiều miếng nhỏ để mỗi người một phần mang ý nghĩa chia sẻ — không ai trong gia đình bị bỏ lại phía sau. Đó là lý do bánh trung thu luôn đi kèm tục "phá cỗ" đêm rằm.

Bánh còn là món quà biếu phổ biến: người đi xa gửi bánh về nhà, con cháu biếu ông bà cha mẹ, đối tác tặng nhau hộp bánh trước rằm. Tặng bánh là gửi lời chúc sum vầy, công việc "tròn trĩnh" như trăng.

Hai dòng bánh chính là bánh nướng — vỏ màu cánh gián, để được lâu — và bánh dẻo — vỏ bột nếp nấu chín, mềm mát. Nhân bánh chia thành nhân mặn (thập cẩm, gà quay, jambon) và nhân ngọt (đậu xanh, hạt sen, trà xanh, khoai môn). Xem chi tiết trong bài bánh nướng và bánh dẻo khác nhau thế nào.

Ngoài ra còn có bánh trung thu chay cho người ăn chay, bánh ít đường cho người kiêng ngọt, và các dòng bánh hiện đại như bánh lava, bánh kem trung thu. Dù biến tấu thế nào, bánh vẫn giữ hình tròn hoặc vuông — tượng trưng trời tròn đất vuông.

Bánh trung thu ăn ngon nhất khi cắt miếng nhỏ, nhâm nhi cùng trà nóng — trà sen, trà xanh hoặc trà ô long giúp cân bằng vị ngọt béo của nhân bánh. Người xưa thưởng bánh trong mâm cỗ trông trăng: bánh đặt giữa, xung quanh là bưởi, hồng, chuối và cốm.

Vì nhân bánh nhiều đường và mỡ, mỗi người chỉ nên ăn một đến hai miếng nhỏ mỗi lần. Bánh nướng để nơi khô ráo được vài tuần; bánh dẻo nên ăn trong vài ngày và bảo quản ngăn mát nếu chưa dùng hết.