Truyền thuyết Tết Trung Thu

Cuội là chàng tiều phu có cây đa thần chữa bách bệnh. Một hôm cây đa bật gốc bay về trời, Cuội vội bám vào rễ và bị cuốn lên cung trăng. Từ đó, nhìn kỹ mặt trăng rằm, người ta thấy bóng đen hình gốc cây và người ngồi dưới — đó là chú Cuội.

Truyền thuyết Cuội là hình tượng thuần Việt nhất trong các tích Trung Thu: trẻ em rước đèn đêm rằm còn được dặn nhìn lên trăng tìm bóng chú Cuội ngồi gốc đa.

Theo truyền thuyết Trung Hoa, Hằng Nga là vợ Hậu Nghệ — người bắn rơi chín mặt trời cứu muôn dân. Nàng uống thuốc trường sinh và bay về cung trăng, ở đó có ngọc thối (con thỏ ngọc) ngày đêm giã thuốc và cây quế khổng lồ.

Tại Việt Nam, chị Hằng trở thành nhân vật thân thiện của trẻ em: đêm rằm, chị Hằng xuống trần chơi cùng các bé, nên trẻ em rước đèn, múa hát để đón chị. Cặp "chị Hằng — chú Cuội" là hai nhân vật được nhắc nhiều nhất mỗi độ Trung Thu.

Tương truyền cuối triều Nguyên (Trung Quốc), nghĩa quân giấu thư kêu gọi khởi nghĩa vào trong những chiếc bánh tròn phát cho dân chúng đêm rằm tháng Tám. Cuộc khởi nghĩa thành công, và chiếc bánh tròn từ đó gắn với ngày hội trăng rằm.

Dù tích này thuộc về lịch sử Trung Hoa, ý nghĩa đoàn kết của chiếc bánh được người Việt tiếp nhận trọn vẹn: bánh trung thu là món ăn của sự sum họp — xem thêm bánh trung thu là gì.

Riêng ở Việt Nam, Trung Thu còn là "tết của trẻ em". Tương truyền từ thời nhà Lý, vua cho trẻ em vui chơi đêm rằm vì cha mẹ bận mùa gặt cả năm; tục lệ lưu lại thành ngày hội riêng của các bé với đèn lồng, múa lân và phá cỗ.

Vì vậy, ngoài ý nghĩa đoàn viên, Trung Thu Việt Nam là dịp người lớn bù đắp cho trẻ nhỏ: tặng quà, làm đèn, cùng phá cỗ — nét đẹp riêng khác biệt với Trung Thu các nước Đông Á khác.